اهمیت عکسهای چارلز شرودر از سالهاي 1337-1338 آبادان در این است که تاریخی شفاهی و بعضا مکتوب را مصور می کند. خاطرات مادربزرگ و کودکی های پدر ، با اين عكسها جان مييابند. ميشود ردپاي خيلي مسائل را پيدا كرد.شرودر از ديدگاه من ميبايست بيش از آنكه كارشناس خبره امورمالي باشد، يك جامعه شناس بوده باشد ، زيرا نسبت به محيط اطرافش جهت گيري معني داري داشته است . مصور كردن اختلاف طبقاتي ۵۰ سال پيش آبادان ، آنهم از لنز دوربين كسي كه در طبقهمرفه همين جامعه تعريف ميشود، موضوع ساده و پيش پا افتادهاي نيست.عكاسي در سالهايي كه هنوز به عكس بهعنوان يك مقوله شيك و به دوربين عكاسي بعنوان يك محصول فوق مدرن نگريسته ميشود، يك تعريف عمومي دارد : عكس يادگاري . ولي عكسهاي شرودر چيزي بسيار فراتر از عكس يادگاري است .
دقت او در كادربندي و فضايي كه در تركيببنديهاي موثرش ايجاد ميكند تا روي عنصر اصلي عكس تاكيد كند بسيار حرفهاي تر از يك علاقهمندي است. همچنين انتخاب سوژههايي كه هنوز در فرهنگ آبادان بعنوان سمبل از آنها ياد ميشود نشان از تيزبيني او در مقابل محيط اطرافش است . سوژههايي مثل بَمبو ( تنها شير فشاري عمومي سر هر كوچه ) ، اداره پست (در دوراني كه باسوادها بسيار اندك بودند، تاكسي آبادان ( اتومبيلهاي گازوئيلي كه شبيه قوطي بودند و تملك آنها از ابزار خوشبختي به حساب ميآمد ) ، بازار ( بعنوان مركز تعاملات و روابط اجتماعي طبقه فرودست آن زمان ) و ... هنوز هم در خاطرات فرهنگ عامه مردم آبادان داستانهايي دارند كه سينه به سينه نقل ميشوند و به خاطره و افسانه تبديل ميگردند.
عكسهاي شرودر ، افق جديدي از تاريخ فرهنگ عامه اين شهر را برابر ديدگان مخاطب ميگشايد، كه تحليل دقيق آنها ميتواند قضاوتي منصفانهتر در مورد « هويت آباداني » بدست دهد. هويتي كه مبتني بر نياز و تلاش شرافتمندانه براي رفع نياز ، همزيستي مسالمت آميز و پذيرش تمام خردهفرهنگهاي بومي ، تلاش براي ارتقاء طبقه اجتماعي براساس كوشش و شايستگي ، فرهنگ شادي و نگاه رندانه به موضوعات و بالاخره آموختن قواعد زندگي مدرن و تلفيق آن با فرهنگ سنتي است.
تلاشهاي بصري شرودر در ثبت نموداختلاف شديد طبقاتي ، در حقيقت ساختار ذهني او را به نمايش ميگذارد . ساختاري فرهيخته و آرزومند به بسط عدالت اجتماعي در چارچوب مدرنيته . ساختاري نجیب كه به شدت به نهاد خانواده احترام ميگذارد .
اگر بپذيريم كه عكس يعني انجماد زمان و توقف ميرايي لحظه براي هميشه ، چارلز شرودر *، ناجي لحظاتي حياتي ازسالهاي ابتدايي قرن بیستم و شكل گيري آبادان صنعتی است كه اين لحظات نه تنها برگشت ناپذيرند، بلكه شايد حتي سوژه هايش نيز اكنون به مشتي خاك مبدل شده باشند .
* : Charles Schroeder
آبادان ، شهري است كه بواسطه تاريخ صنعتياش در سده اخير ، تقريبا - بقول محقق عزيز آقاي بهرام مهتابی- حلقه مفقوده و تاريخ غير مستندي ندارد . دليل آن هم ايناست كه فضاي صنعتي نيازمند نيروي متخصص ، باسواد و ابزارها و علاقهمندي هاي خاص است .
اگر در بيشتر شهرهاي ايران تاريخ مصور وجود ندارد به اين دليل است كه مثلا هشتاد سال پيش دوربين عكاسي وسيلهاي عمومي نبوده است تا مورد استفاده مردم قرارگيرد ولي درمورد آبادان اين موضوع صدق نميكند.
مجموعه جالبي از عكسهاي آقاي چارلز شرودر كه از مديران امورمالي پالايشگاه آبادان بودهاست در قالب يك فايل PDF به دستم رسيد كه ميتوانيد از اينجا دانلود و اجرا كنيد.
عكسها در فاصله ۱۹۵۸ تا ۱۹۵۹ مطابق با ۱۳۳۷ تا ۱۳۳۸ شمسي گرفتهشده اند يعني دقيقا پنجاه سال پيش . كليه عكسها رنگي هستند . جشن روز كارگر،زندگي بوميهاي منطقه ، زندگي اتباع بيگانه، طبيعت و آثار قصر شيخ خزعل ، زندگي كارگران پالايشگاه ، اختلاف طبقاتي و ... از موضوعاتي هستند كه آقاي شرودر از آنها عكاسي كردهاست.
در همین رابطه بخوانید : آبادان ، سرزمين گفتگوي تمدنها و اديان
لینک مرتبط : عکسهای آقای چارلز شرودر 2
فرهنگ يك شهر بايد خيلي ريشهدار باشد تا در معمارياش متجلي شود. بهعبارت ديگر بايد آن فرهنگ تاثيرات عميقي بر تفكر شهروندانش داشته باشد تا درها وديوارها و سنگ و خاك و چوب ، رنگ و بوي آن فرهنگ را بگيرند .
حالا نوبت اين استوانههاي زيباي آباداني است كه هم ريشه در معماري ايراني دارند و نيز متاثرهستند از معماري لندن قديم. اين برج ها را معمار ايراني طراحي كرده و ساختهاست . درآبادان قديم بدليل نااستواري زمينش و كمي ارتفاعش كه همسطح درياست ، كمتر امكان ساخت و ساز آپارتمان با بودجه هاي شخصي بوده است . زيرا اين بناها نيازمند پي مستحكم بتني بودهاند و پرهزينه . بنابراين عمارت هاي مسكوني اكثرا دوطبقه بودهاند.
راه پله كه معمولا مساحت زيادي از زمين را اشغال ميكند ، با هنرمندي تمام در زاويه قرارميگرفته و پله هايمدور كه در اين استوانه ها ميچرخيدهاند كمترين فضاي را اشغال ميكردهاند. علاوهبراين ، قرارگرفتن پنجره هاي مناسب جهت تامين نور نيز از نكات بارز اين استوانه ها است .
معمولا اين روش معماري براي خانه هاي دونبش و دو طبقه استفاده ميشده كه بالاي استوانه تا پشت بام امتداد داشته است .
به معماري قلعههاي نظامي قديم ايران دقت كنيد؟ قلعه متشكل از چهار برج و بارو است و اين خانه ها متشكل از يك برج و دو بارو .
در عكس۱ و 3 در همان در قديمي است . خواستم روي اين نكته تاكيد كنم كه حتي ساخت و تراش در و چارچوب در چوبي نيز مدور و كمان گونه بوده است . اين ستونهاي آجري استوانهشكل كه دوطرف در از پايين تا بالا امتداد دارند را داشته باشيد تا بعد.
